Jan
27
2012
ประเพณี จะเป็นผู้ที่ลูกหลานให้ความเคารพนับถือมากที่สุด ดังคำที่ใช้เรียกชื่อเครือญาติภายในหมู่บ้าน เป็นลักษณะที่กลุ่มชาติพันธุ์อาข่าบ้านแม่จันใต้ ใช้เรียกชื่อกันทั้งเครือญาติฝ่ายชาย และเครือญาติฝ่ายหญิงก็ไม่แตกต่างกันทั้งสองฝ่าย ดังปรากฏในตารางที่ ๑
ตารางที่ ๑ เปรียบเทียบคำเรียกชื่อเครือญาติของกลุ่มไทย-กลางกับกลุ่มชาติพันธุ์อาข่า
คำเรียกชื่อเครือญาติกลุ่มไทย-กลาง คำเรียกชื่อเครือญาติกลุ่มชาติพันธุ์อาข่า
ทวด อ่าเผ่วบอ
ปู่ อ่าเผ่ว
ย่า อ่าผี่
ตา อ่าเผ่ว
ยาย อ่าผี่ Continue Reading »
Jan
27
2012
จากตารางแสดงให้เห็นว่า คำเรียกชื่อเหล่าเครือญาติต่างๆ ของกลุ่มชาติพันธุ์อาข่าจะมีลักษณะเฉพาะ เป็นคำเรียกชื่อที่เป็นภาษาถิ่นของตนเอง และยังคงใช้คำเรียกชื่อเหล่านี้เป็นภาษาที่ใช้ติดต่อสื่อสารกันจนถึงทุกวันนี้
การช่วยเหลือในระบบเครือญาติสำคัญมาก เห็นได้จากการช่วยเหลือกันในระหว่างการจัดงานต่างๆ เช่น การสร้างบ้านเรือน การแต่งงาน หรือคนในครอบครัวใดเสียชีวิตลงจะมีการบอกกล่าวญาติพี่น้องในหมู่เครือญาติของตนให้มาช่วยงาน มีการช่วยเหลือกันอย่างเต็มที่ตามที่ได้รับมอบหมาย
ความเชื่อและศาสนา
กลุ่มชาติพันธุ์อาข่าบ้านแม่จันใต้เชื่อว่า “อ่าเผ่วหมี่แย้” คือเทพเจ้าที่เป็นบรรพบุรุษผู้สร้างโลกและทุกสรรพสิ่ง และยังมีเทพเจ้าที่สำคัญ เช่น “อึ่มซา” เทพเจ้าแห่งลม “อึ่มแยะ” เทพเจ้าแห่งฝน และ “อะถือ” เทพเจ้าแห่งแสงสว่าง เทพเจ้าเหล่านี้ จะคอยสอดส่องดูแลช่วยเหลือมวลมนุษย์ ศาสนาที่นับถือ Continue Reading »
Jan
27
2012
ศาสนาและพัฒนาคุณภาพชีวิต ลักษณะเช่นนี้ทำให้เยาวชนและชาวบ้านได้เกิดการเรียนรู้และซึมซับในหลักการของพระพุทธศาสนา เช่น หลักธรรมคำสอน การทำวัตรสวดมนต์ การทำบุญใส่บาตร ตลอดจนการเรียนรู้เกี่ยวกับพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาได้อย่างถูกต้อง ในเรื่องของศาสนาและความเชื่อชาวบ้านจะประกอบพิธีกรรมทั้งที่เป็นจารีตประเพณี ของกลุ่มชาติพันธุ์อาข่าควบคู่ไปกับพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา แต่ยังคงเน้นพิธีกรรมตามความเชื่อของตนเองเป็นหลัก โดยในปีหนึ่งๆ ซึ่งพอจะประมวลประเพณีที่สำคัญๆ ได้ดังนี้
7 ๑. พิธีเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าว0 “แช้ จี้ ชี-เออ” 0ปลายเดือนกุมภาพันธ์ ถึง ปลายเดือนมีนาคมเป็นพิธีกรรมภายในครอบครัว เกี่ยวกับการเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวครั้งสุดท้ายที่ได้จากไร่ นำไปเก็บไว้ในบ้านเพื่อลูกหลานจะได้มีพันธุ์ข้าวไว้ปลูกในปีต่อไป0
7 ๒. 0อยู่กรรมไม่จุดไฟเผาไร่0 “หมี่จ่าเข่อหมี่ลอง” ปลายเดือนมีนาคมถึงต้นเดือนเมษายน0เป็น Continue Reading »
Jan
27
2012
๘. 0อยู่กรรม0 “บุ่เด้แจ๊ะลอง-เออ7” ต้นเดือนมิถุนายน0 (หลังจากพิธีปลูกข้าวผ่านพ้นไปได้ ๓ สัปดาห์) เป็นการอยู่กรรม (ทำความดี) เพื่อไว้อาลัยแก่สัตว์ แมลง ที่ถูกแทงตายหรือลำตัวขาด ได้มีการต่อตัว โดยใช้เวลาอยู่กรรม ๑ วัน
7 ๙. 0พิธีกำจัดศัตรูต้นข้าวด้วงดิน0 “7เบ่วโอะลอง-เออ”7 เดือน0มิถุนายนถึงเดือนกรกฎาคม0 0เป็นกรรมวิธีการกำจัดศัตรูข้าวในไร่ เนื่องจากด้วงดินชอบกัดกินรากข้าวอ่อน ซึ่งจะทำให้ข้าวนั้นตายโดยไม่มีการเติบโต จึงต้องจัดพิธีกรรมนี้ขึ้นมา
7 ๑๐. พิธีทำบุญในไร่ข้าว 0“ขึ่มผี่ล้อ-เออ” เดือนกรกฎาคม0 เป็นพิธีที่ให้ขวัญและกำลังใจข้าวที่กำลังเจริญงอกงาม รวมทั้งเจ้าที่ที่เฝ้าดูแลรักษาไร่ข้าว เป็นพิธีกรรมระดับครอบครัว
7 ๑๑. 0พิธีโล้ชิงช้า0 “7แย้ขู่อาเผ่ว7” ปลายเดือนสิงหาคมถึงต้นเดือนกันยายน0 เป็นพิธีโล้ชิงช้าของชาวอาข่ารวมถึงการฉลองผลิตผลทางการเกษตร ถือได้ว่าเป็นสัญลักษณ์ประเพณีของผู้หญิง Continue Reading »
Jan
27
2012
๒๐. พิธีปีใหม่ลูกข่าง 0“ค๊าท้องอาเผ่ว7” เดือนธันวาคม ปีใหม่ลูกข่างนี้ถือเป็นประเพณีของผู้ชาย จะมีการทำลูกข่างมาแข่งตีกัน เพื่อฉลองการเปลี่ยนแปลงวัยของแต่ละคน เนื่องจากพ่อแม่ผู้นำชุมชนหรือผู้อาวุโส ยังมีความเชื่อเกี่ยวกับเรื่องภูตผีวิญญาณและสิ่งเร้นลับทั้งหลาย ที่มีอิทธิพลต่อการดำรงชีวิตทั้งของตนเองและของครอบครัว จะเห็นได้จากความเชื่อเหล่านี้ เข้ามาผสมผสานในพิธีกรรมเกี่ยวกับชีวิต เช่น พิธีกรรมการเกิด การแต่งงาน และการตาย โดยพิธีกรรมเกี่ยวกับความเชื่อเรื่องผีนี้ จะเข้ามามีบทบาทเกือบทุกขั้นตอนของการดำเนินชีวิต ดังผู้วิจัยขอสรุปดังนี้
การเกิด การคลอดลูก ผู้ทำคลอดเรียกว่า “หย่าฉี่อะมะ” (หมอตำแย) โดยปกติทั่วไปหญิงที่ตั้งท้องได้ประมาณ ๘ เดือน จะต้องเตรียมผิวไม้ไผ่ “หง่าโหล่” สำหรับตัดสายสะดือและเชือกที่ใช้มัดสายสะดือติดตัวไว้ตลอดเวลา เนื่องจากหญิงที่ตั้งท้องต้องทำงานในไร่เป็นหลัก ดังนั้นหากว่าเกิดการคลอดระหว่างที่ไม่ได้อยู่บ้าน คือ ช่วงขณะอยู่ที่ไร่ ก็จะใช้ผิวไม้ไผ่ตัดสายสะดือ และเมื่อฝ่ายหญิงมีอาการ Continue Reading »
